ابو القاسم سلطانى
133
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
و از شيرابه قوىتر است ( رازى و ابن بيطار : 2 * ) ، قرمزكننده پوست و قىآور است ( هروى : 3 * ) قدرت ان مانند فراسيون ولى ضعيفتر است ( ابن سينا : 4 * ) ، مسهل زرداب است ( انصارى : 5 * ) ، به معده زيان مىرساند و مصلح آن كتيرا است ( داود انطاكى : 6 * ) ، طبيعت آن در آخر سوم گرم و خشك و ضماد كليه قسمتهاى گياه قرمزكننده پوست است . شيرابه ان از سقمونيا قوىتر و آن را با آرد جو مخلوط و مصرف مىكنند . زنبورى كه از گل آن استفاده مىنمايد عسل آن نيز خاصيت مسهلى دارد . مقدار خوراك شيرابه سه نخود ( يك نخود - دويست ميلىگرم ) و از مخلوط آن با آرد جو 5 نخود و برگ آن در جوشاندهها حدود 5 / 3 گرم و بيشتر از آن جايز نيست ( حكيم مومن ، عقيلى خراسانى ، سلطان الحكماء : 7 * ) . ( 1 * ) - سقمونيا ، محموده Convolvulus scammonia L . ( 2 * ) - الحاوى ج 22 ص 33 ، جامع مفردات ج 4 ص 91 ( 3 * ) - الابنيه ص 345 ( 4 * ) - قانون عب 351 ( 5 * ) - اختيارات ص 389 ( 6 * ) - تذكره ص 277 ( 7 * ) - تحفه حكيم مومن ص 227 ، مخزن ص 499 ، فروغ ناصرى Code - 2367 گل عينك Euphrasia officinalis L . گياهى است علفى ، يك ساله از خانواده Scrophulariaceae ، ساقه افراشته ، منشعب ، باريك به ارتفاع تا 40 سانتيمتر ، برگها كوچك بيضى شكل ، متقابل ، دندانهدار ، بدون دمبرگ با اندكى كركهاى غدهاى به رنگ سبز خاكسترى . گلها كوچك و از كنار برگها در راس انشعابات ساقه خارج مىشوند ، سفيدرنگ با رگههائى به رنگ ارغوانى يا ياسى ، جام گل به رنگهاى مختلف ، ميوه كپسول و محصور در كاسه گل ، داراى دانههاى زياد تخممرغى ، خشن ، ريشه سفيد ، چوبى و بوسيله مكندههائى كه دارد از شيره ريشههاى مجاور تغذيه مىكند . طعم آن تند و تلخ است . محل رويش گياه مراتع مرطوب و جنگلهاى شمال امريكا ، كانادا ، فرانسه ، بلژيك ، سويس ، آسيا و احتمالا ايران تا ارتفاعات 3100 مترى ديده مىشود . تاريخچه : اگرچه نام گونه گياه از Euphrythyne يونانى به معنى شادى گرفته شده ولى يونانىها و رومىها نظير پلينى ، ديوسكوريد و جالينوس حتى پزشكان قرون اوليه هجرى آن را نمىشناختهاند .